Daraltıcı ve Genişletici Para Politikası Nedir, Nasıl Uygulanır?

Daraltıcı ve Genişletici Para Politikası Nedir, Nasıl Uygulanır?

T.C.M.B tarafından genel dengeyi sağlamak ve ekonomik hedeflere ulaşmak amacıyla para politikası araçları uygulanır. Daraltıcı ve genişletici para politikası direk olarak enflasyon, talep, tasarruf ve faiz durumlarını etkiler. Bu politikalar ile Merkez Bankası amaçlarına ve hedeflerine ulaşmaya çalışır.

Para Politikası Amaçları ve Hedefleri

  • Ekonomik büyüme amacı
  • Fiyat istikrarı sağlamak (Enflasyona yön vermek)
  • Döviz kuru ve faiz oranı istikrarı sağlamak
  • Tam istihdam düzeyine ulaşmak

Yukarıda yer alan amaç ve hedefler doğrultusunda T.C.M.B daraltıcı ve genişletici para politikalarını uygulayarak ekonomiye yön verir. Daraltıcı ve genişletici para politikasını gerçekleştirebilmek amacıyla kullanılan yöntemlere para politikası araçları adı verilir.

Para Politikası Araçları

  • TCMB Faiz Oranları
  • Açık Piyasa İşlemleri
  • Zorunlu Karşılık Oranları
  • Reeskont Oranları
  • Döviz İşlemleri

Yukarıda yer alan araçlarla daraltıcı ve genişletici para politikası nasıl uygulanır ve etkileri ne yönde olur inceleyelim.

Daraltıcı Para Politikası

Daraltıcı para politikasının amacı piyasada bulunan para arzını kısmaktır. TCMB para politikası araçları ile piyasalarda yer alan para arzını azaltmaya yönelik hedefler belirler ve uygular. Genellikle enflasyonu azaltmaya yönelik amaçla uygulanır.

Mantığı para arzını kısarak tüketici taleplerini azaltmak ve tüketicileri tasarruf eğilimine yönlendirmektir. Özellikle talebin, arz seviyesinden yüksek olduğu dönemlerde uygulanır. Çünkü arzdan daha yüksek bir talep oluşması sonucunda fiyatlar genel seviyesi artarak enflasyona neden olacaktır. Böyle bir durum ortaya çıktığı zaman TCMB daraltıcı para politikası ile para arzını kısarak tüketici taleplerini azaltır ve faiz oranlarının artmasına yol açarak tüketicileri tasarrufa yönlendirir.

Daraltıcı para politikası sonucunda oluşan faiz oranlarının artması tüketicileri tasarrufa yönlendirmekle beraber yatırımcıların önünde bir engel olma aşaması oluşturabilir. Faiz oranlarının yüksek olduğu dönemlerde yatırımcılar, yatırımlarını erteleme ve ya vazgeçme yoluna gidebilir.

Genişletici Para Politikası

TCMB genişletici para politikası ile piyasada bulunan para arzını arttırma yoluna gider. Genellikle yatırımları arttırma ve yatırımların artmasıyla beraber işsizliği ve durgunluğu azaltmaya yönelik amaçlarla genişletici para politikası uygular.

Piyasada bulunan para arzı arttırılarak faiz oranları düşürülür. Faiz oranları aşağıya doğru bir seyir aldığında yatırımcılar, yatırımlarını arttırmaya ve planlarını gerçekleştirme yoluna gider. Ayrıca piyasada arzın, talepten çok yüksek olması gibi oluşan durgunlukları talebi arttırarak ortadan kaldırmaya çalışır. İşsizlik gibi durumları da doğrudan etkiler.

TCMB Faiz Oranlarının Daraltıcı ve Genişletici Para Politikası Etkisi

TCMB bankalara borç verme işlemi gerçekleştirir. Burada belirlediği faiz oranlarını yükseltme yoluna gittiğinde TL’nin maliyetini arttırabilir. Bunun sonucunda banka faizlerinde artış meydana gelir ve tüketiciler tasarrufa yönelebilir. Faiz oranlarını düşürdüğünde ise tam tersi durum meydana gelebilir.

Açık Piyasa İşlemleri ile Daraltıcı ve Genişletici Para Politikası

Kısaca APİ olarak tanımlanan bu politika ile TCMB tahvil alım ve satım işlemleri gerçekleştirir. TCMB daraltıcı para politikası amacıyla tahvil satar. Sattığı tahvil karşılığında para arzını azaltır. Genişletici para politikası amacıyla ise tahvil satın alarak para arzını arttırır.

Zorunlu Karşılıkların Daraltıcı ve Genişletici Para Politikası Etkisi

TCMB tüm bankaların bulundurdukları mevduatların belirlediği bir oran kadar olan kısmını kendi hesabında tutmasını zorunlu kılar. Bu oranı arttırma yoluna gittiğinde TL değer kazanır ve maliyeti artar. Bunun sonucunda faiz oranları artar ve tüketiciler tasarrufa yönelerek enflasyon engellenmiş olur.

 

Merhaba sevgili okuyucu. Dilersen Nominal, Efektif ve Reel Faiz yazımıza da göz atabilirsin.

Saim Pehlivan

Pamukkale Üniversitesi, Uluslararası Ticaret ve Finansman öğrencisi. Araştırmayı ve yazmayı sever. Bu blog üzerinden araştırdıklarını yazıyor.

İlgili Yazılar

Ölçek Ekonomisi ve Dışsal Ölçek Ekonomisi Nedir?

Ölçek Ekonomisi ve Dışsal Ölçek Ekonomisi Nedir?

Arz ve Talep Esnekliği Nedir, Nasıl Hesaplanır? (Formülleriyle)

Arz ve Talep Esnekliği Nedir, Nasıl Hesaplanır? (Formülleriyle)

LIBOR Nedir, Nasıl Belirlenir?

LIBOR Nedir, Nasıl Belirlenir?

Para ve Sermaye Piyasaları

Para ve Sermaye Piyasaları

Yorum Yok

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir